تعریف تکنولوژی آموزشی
تعریف آموزش
مجموعه ای از تصمیمات و اقداماتی که یکی پس از دیگری اتخاذ می شود یا انجام می گیرد و هدف از آن دستیابی هر چه بیشتر فراگیر به اهداف آموزشی است.
تعریف تکنولوژی آموزشی
شورای ملی تکنولوژی آموزشی انگلستان: تکنولوژی آموزشی عبارت اند از توسعه، کاربرد و ارزشیابی سیستم ها، فنون و مواد آموزشی به منظور بهبود فرایند یادگیری انسان.
مرکز ملی یادگیری برنامه ای، انگلستان: تکنولوژی آموزشی عبارت اسب از کاربرد دانش علمی در زمینه ی یادگیری و شرایط یادگیری، به منظور بهبود اثر بخشی و کارایی تدریس و تعلیم. در نبود اصول اساسی علمی، تکنولوژی آموزشی از تکنیک های تجربی برای به بود موقعیت های یادگیری بهره گیری می کند.
کمیسیون تکنولوژی آموزشی آمریکا: تکنولوژی آموزشی عبارت است از روش سیستماتیک طراحی، اجرا و ارزشیابی کل فرایند یادگیری و تدریس بر حسب اهداف معین و بر اساس تحقیقات در زمینه ی یادگیری و ارتباط انسانی و به یادگیری منابع انسانی و غیر انسانی به منظور فراهم آوردن یادگیری و آموزش موثرتر، پایدارتر و عمیق تر.
به طور کلی تکنوژی آموزشی را می توان مجموعه ی روش ها و دستورالعمل هایی که با استفاده از یافته های علمی برای حل مسائل آموزشی اعم از طرح، اجرا و ارزشیابی در برنامه های آموزشی به کار گرفته می شود دانست.
• احدیان. محمد، رمضانی. عمران و محسنی. داوود/ ویراستار: جهانگیر منصور. (1384). مقدمات تکنولوژی آموزشی دهه ی اخیر.
http://educationtec.pib.ir/209225/
تعــــريف تكنولوژي آموزشــــي از ديدگاه مختلف
٭ تكنولوژي آموزشي عبارتست از: " مجموعه روشها و دستورالعملهايي كه با استفاده از يافته هاي علمي براي حل مسائل آموزشي اعم از طرح، اجرا و ارزشيابي در برنامه هاي آموزشي بكار گرفته مي شود."(فردانش،1372،ص16)
٭ كميته مخصوص تكنولوژي آموزشي در آكادمي ملي ،مهندسي آمريكا،تكنولوژي آموزشي را به اين طريق تعريف مي كند:
" مجموعه اي از معلومات ناشي از كاربست علوم آموزشي و فراگيريي در زمان حقيقي كلاس درس ، همراه با ابزار و روشهايي كه كاربست علوم نامبرده در بالا را تسهيل مي كنند." (موفقيان،1353،ص 26)
٭ كاملترين و جامع ترين تعريف براي تكنولوژي آموزشي توسط " جيمز بروان " و همكاران او در كتاب تكنولوژي آموزشي رسانه ها و روشها يی صورت آمده است:" تكنولوژي آموزشي فراتر از كاربرد ابزار و وسايل است. بدين ترتيب تكنولوژي آموزشی بيشتر از مجموعه قسمتهاي مختلف تشكيل دهنده آن است آن عبارتست از روش منظم، طراحي، ارزيابي كل فرايند تدريس و يادگيري با استفاده از هدفهاي بخصوص و بهره گيري از يافته هاي پژوهش درروانشناسي و ارتباط انساني و بكار گيري تركيبي از منابع انساني و غير انساني به منظور ايجاد يادگيري موثر تر ،عميق تر وپايدار تر".(احديان،1374،ص 23)
http://www.amiritech.blogfa.com/post-16.aspx
تحولات صد ساله اخیر در مفهوم و رویکردهای تکنولوژی آموزشی
در بررسی تاریخچه وروند تحولی رشته تکنولوژی آموزشی با مؤلفه های مختلف مواجه می شویم.برای نظم دهی به این روند می توان آن را به سه دوره زمانی(1900-1950)،(1960-1980)و (1990- تاکنون) تقسیم کرد.
1. دوره زمانی (1900-1950) :
اصلی ترین مؤلفه هایی که در این دوره مطرح شده اند وتکنولوژی آموزشی را تحت تأثیر خود قرار داده اند عبارتند از: رویکرد معرفت شناسی اثبات گرا(عینیت گرا)،دیدگاه روانشناسی رفتاری،وسایل ومواد دیداری وشنیداری.
2. دوره زمانی (1960-1980) :
مولفه هایی که در این دوره مطرح شدند وموجب تحول وتوسعه مفهوم تکنولوژی آموزشی شدند عبارتند از : رویکرد معرفت شناسی تعبیری یا تفسیری،رشد مکتب روانشناسی شناخت گرا،نگرش سیستمی،اصول ونظریه های علوم ارتباطات.
3. دوره زمانی (1990-تاکنون) :
مؤلفه هایی که در این دوره مطرح شده اند وباعث رشد وتحول تکنولوژی آموزشی شده اند شامل :رویکردمعرفت شناسی انتقادی،مکتب روانشناسی ساخت گرا،بکارگیری گسترده تکنولوژی اطلاعات وارتباطات در فرآیند آموزش ویادگیری بوده است.
جنبه های مختلف تکنولوژی آموزشی
بنابر مطالب ارائه شده درباره تکنولوژی آموزشی می توان نتیجه گرفت که تکنولوژی آموزشی یک رشته بین رشته ای است که بدنبال ارائه راهکارها،روشهای نوین وعملی با هدف افزایش کیفیت فرآیند آموزش ودر نهایت ایجاد شرایط،موقعیت ومحیط مناسب برای تسهیل یادگیری است.واین کار را حداقل بر اساس سه جنبه زیر صورت بندی کرده وبه مرحله اجرا می گذارد:
1. جنبه ابزاری : این جنبه از تکنولوژی آموزشی به استفاده از تجهیزات،وسایل،تکنولوژیها و رسانه های آموزشی اشاره دارد.تکنولوژیهای نوین ابزارها وامکانات جدیدی را پیش روی کارشناسان تکنولوژی آموزشی قرار می دهدوافراد خلاق در زمینه تکنولوژی آموزشی نیز از این رسانه ها وتکنولوژیهای جدید به عنوان راهکاری برای حل مسائل آموزشی وتسهیل یادگیری بهره می برند.
2. جنبه اصول/روشها/راهکارها : این جنبه از تکنولوژی آموزشی به استفاده از یافته های علمی اشاره می کند.بدین صورت که تکنولوژیست آموزشی یافته های علوم مختلف را که در آغاز به صورت خام ونظری در دسترس می باشند. به اصول،شیوه ها وراهکارهای عملی تبدیل می کنند.در اغلب موارد یافته های علمی ابتدا در قالب تحقیقات کاربردی مورد مطالعه قرار می گیرند وسپس به صورت اصول وروشها برای حل مسائل آموزشی وتسهیل یادگیری عرضه می شوند.
3. جنبه حل مسئله : از این جنبه «در صورت بروز مشکل در یک نظام آموزشی،اعم از کوچک یا بزرگ وهمچنین در صورت نیاز به آموزش در یک محیط خاص،تکنولوژی آموزشی به تبیین مشکل می پردازد»(فردانش،1382ص20).یک تکنولوژیست آموزشی این کار را چگونه انجام می دهد؟جواب این است که اوشرایط، موقعیت ها، اهداف، نیازها وتمامی آنچه که به آموزش مرتبط می شود را با یک دید سیستمی مورد تجزیه وتحلیل قرار می دهد وبعد از شناسایی مشکل یا معضل آموزشی،روش ها وراهکارهای لازم را براساس دو جنبه اول تکنولوژی آموزشی(جنبه ابزاری وجنبه اصول/روشها/راهکارها) برای حل مسائل آموزشی طراحی وعرضه می کند.پس نتیجه می گیریم که جنبه سوم،جنبه های اول ودوم را نیز در بر می گیردبه عبارتی دیگر می توان گفت که جنبه سوم تکنولوزی آموزشی چگونگی کاربرد جنبه های اول ودوم را مدیریت وهدایت می کند.
بنابراین این تصور غلط که تکنولوژی آموزشی را محدود به وسایل ورسانه های آموزشی می کند با توجه به مطالب ارائه شده مردود است. بله وسایل و رسانه های آموزشی هم جزء راهکارهایی هستند که تکنولوژیستهای آموزشی ارائه کرده اند.ولی نکته اینجاست که اینها صرفاً بخشی از راهکارهای عملی تکنولوژی آموزشی برای افزایش کیفیت آموزش وتسهیل یادگیری است وتکنولوژی آموزشی برای هر گونه شرایط وموقعیت آموزشی بر اساس جنبه های سه گانه ای که اشاره شد می تواند راهکار عملی وکاربردی برای حل مسائل آموزشی اعم از طراحی،اجرا وارزشیابی،پیشنهاد صورت بندی کرده وبه اجرا در بیاورد.
http://iavazzadeh2007.blogspot.com/2007/10/blog-post_4839.htm
یکی از مشکلات نظام آموزشی هر کشوری از دیرباز مشکلات مربوط به تحت پوشش قرار دادن تمام افراد واجب التعلیم می باشد. در نظام آموزشی سنتی افزایش تعداد دانش آموزان تحت پوشش نظام آموزشی، همیشه همراه با افزایش هزینه های سرمایه ای و جاری نظام آموزشی بوده است. تکنولوژی آموزشی با فراهم آوردن امکان شکل گیری آموزش غیر حضوری و از راه دور تا حد زیادی توانسته است بر این مشکل فائق آید و در ضمن نیز از این مزیت برخوردار است که با افزایش تعداد بیشتری از دانش آموزان، هزینه سرانه دانش آموزی نیز به طور دائم کاهش می یابد.
- در صورتی که تکنولوژی آموزشی با تمام قابلیت های بالقوه اش در نظام آموزشی به کار برده شود می توان برای دانش آموزان، مدرسه ای بدون دیوار به وجود آورد. در زندگی مدرن امروزی، پایگاه های اطلاعاتی دانش آموزان را محاصره کرده اند. دانش آموز می تواند از طریق شبکه های مختلف کامپیوتری (از جمله اینترنت و اینترانت) با دریایی از اطلاعات در کوتاه ترین زمان ممکن دست یابد. به کتاب خانه های دانشگاه های بزرگ جهان دست رسی داشته باشد، در کنفرانس های برگزار شده در آن طرف دنیا شرکت نماید و با دانش آموزان و معلمان در هر کجای دنیا ارتباط داشته باشد. در واقع می توان روزی را تصور نمود که مدارس متعدد در جهان تبدیل به یک مدرسه جهانی شود که این خود می تواند یکی از مظاهر رخداد دهکده جهانی باشد.
- تکنولوژی آموزشی با بهره گیری از ابزار های آموزشی، رسانه ها و فرا رسانه های آموزشی می تواند محیط کلاس های آموزشی را شبیه دنیای واقعی خارج از مدرسه سازد و با فراهم آوردن تکالیف اصیل و واقعی، دانش آموزان را برای حل مسائل دنیای دائم در حال تغییر آماده سازد. مگر به غیر از این است که آموزش مدرسه ای باید دانش آموزان را برای زندگی در یک جامعه آماده کند؟ در صورتی که دانش آموزان نتواند دانسته های خود را در زندگی شخصی خود به کار بگیرند نظام آموزشی در رسیدن به این مقصد خود نا کام مانده است. در صورتی از تکنولوژی آموزشی در جای مناسب خود استفاده شود می تواند تجارب یادگیری عینی و شبیه به زندگی خارج از مدرسه را برای دانش آموزان به وجود آورد و در نتیجه دانش آموزان می توانند ارتباط آموزش های مدرسه ای را با زندگی خود درک کنند و این خود باعث افزایش انگیزه دانش آموزان برای پذیرفتن مسئولیت یادگیری خود می باشد.
- از علت های افت تحصیلی در هر نظام آموزشی می توان به مشکلات انگیزه ای ترک تحصیل کردگان اشاره کرد. این افراد به دلیل شکست های پی در پی در کسب موفقیت در نتیجه آموزش غیر اصولی، عطای آموزش را به لقای آن می بخشند. همان طور که می دانیم از مسئولیت های اصلی تکنولوژی آموزشی تعیین اهداف نظام آموزشی و طراحی نظام آموزشی برای رسیدن به آن اهداف و ارزشیابی مستمر فرآیند و برونداد های واسطه ای و نهایی نظام آموزشی برای کسب اطمینان از تحقق اهداف از قبل تعیین شده نظام می باشد. در صورتی که در تمام طول برنامه ریزی، طراحی، اجرا و ارزشیابی برنامه های آموزشی، نظام آموزش و برنامه آموزشی که در داخل این نظام قرار دارد مستمرا در بوته آزمایش قرار گیرد و از تحقق کارآمد هدف های از پیش تعیین شده برای نظام آموزشی و انطباق برنامه های آموزشی طراحی شده، اجرا شده و کسب شده با یکدیگر اطمینان حاصل آید می توان به محض پی بردن به کوچکترین نقصان و مشکلی که باعث انحراف آموزش از مسیر اصلی خود می شود آن را به سرعت رفع کرد و تا حدود زیادی نیز می توان امکان موفقیت دانش آموزان در رسیدن به هداف آموزشی را در حد تسلط برای آنها فراهم کرد و موفقیت های آموزشی همیشگی را برای آنها فراهم کرد.
- نابرابری در دسترسی به آموزش برای دانش آموزان ساکن در شهر و دانش آموزان ساکن در روستا نیز یکی از مشکلات اصلی نظام آموزشی بوده است. از جمله راه حل های موثر که تکنولوژی آموزشی برای حل این مشکل ارائه می دهد می توان به نظام آموزشی از راه دور (آموزش غیر حضوری) اشاره کرد. نظام آموزش از راه دور در دوره شکل گیری خود دارای اشکال مختلفی بوده است: آموزش مکاتبه ای، آموزش شنیداری، آموزش دیداری _ شنیداری، آموزش به کمک کامپیوتر و نرم افزار های آموزشی، آموزش الکترونیک. آخرین شکل نظام آموزشی که آموزش الکترونیک است تمام قابلیت های اشکال قبلی نظام آموزشی غیر حضوری را در خود دارد و همچنین از بسیاری از محدودیت های اشکال قبلی نظام آموزش از راه دور مبرا است. در واقع می توان گفت که آموزش الکترونیک چیزی فرا تر از مجموعه اجزای اشکال قبلی نظلام آموزش از راه دور است و می توان آن را نوعی گشتالت نظام آموزش غیر حضوری قلمداد کرد. آموزش الکترونیک به خوبی توانسته است محدودیت مکانی و زمانی برای دست رسی به آموزش را برای کلیه افراد جامعه از میان بر دارد.
- یکی از اشکالات اساسی تدریس معلمان در مقاطع مختلف تحصیلی، اتکاء صرف به روش سخنرانی برای فراهم آوردن شرایط یادگیری برای دانش آموزان است. اما آیا استفاده از محرک های کلامی واقعا می تواند تمام شرایط لازم برای یادگیری را فراهم آورد؟ این مساله خصوصا برای کودکان پیش و دبستانی و دبستانی به دلیل برخورداری از تفکر عینی و محسوس اهمیتی دو چندان پیدا می کند. با بهره گیری از رسانه های آموزشی، چند رسانه ای های آموزشی و .. می توان از تمام حواس دانش آموزان برای یادگیری استفاده کرد و تجاربی عینی و محسوس برای آنها فراهم کرد و و آموزش را با ویژگی های تفکر آنها منطبق کرد و همچنین می توان محیط کلاس درس را از حالتی کسل کننده خارج کرد و علاقه دانش آموزان و اشتیاق آن ها را برای مشارکت در یادگیری خود و مشارت با دیگران در یادگیری را بر انگیخت.
- در قدیم نقش معلم در کلاس درسی، نقش انتقال دهنده آموزش به دانش آموزان تلقی می شد. اما در نتیجه گستره یادگیری الکترونیک در نظام مدرن آموزشی امروز که امکان دسترسی به هر مقدار اطلاعات در هر زمان و مکانی را برای دانش آموزان فراهم آورده است وظایف معلم نیز دستخوش تحولات اساسی می شود. یکی از تحولات مشهود می تواند تغییر نقش معلم از انتقال دهنده اطلاعات به نقش تسهیل گر فرآیند یادگیری و میدیریت و هدایت یادگیری دانش آموزان است. در این صورت نیز دانش آموز برای یادگیری علوم مورد نیاز خود کم تر به معلم و کلاس درس وابسته است و می تواند در هر حیطه ای از دانش که احساس می کند به آن نیاز دارد کسب معلومات نماید. در این صورت می توان آموزشی مادام العمر را برای افراد جامعه متصور بود.
- انفرادی کردن آموزش نیز از دیگر خدمات بزرگ تکنولوژی آموزشی به نظام آموزشی می باشد. کاربرد تکنولوژی آموزشی در نظام آموزشی ابتدا متوجه آموزش های جمعی و توده ای بود. اما از آنجا که تفاوت های فردی موثر بر یادگیری در بین افراد بسیار زیاد است تکنولوژی آموزشی نیز تغییر مسیر داده است و به سمت انفرادی کردن آموزش پیش رفته است. از مزیت های انفرادی کردن آموزش (مثلا آموزش برنامه ای) انطباق آموزش با ویژگی ها و تفاوت های فردی دانش آموزان است و به آنها اجازه می دهد که متناسب با آهنگ یادگیری خود پیش بروند و رقابت های تخریب کننده میان دانش آموزان نیز کاهش یابد. البته نباید تصور کرد که آموزش انفرادی فقط مختص دانش آموزان ضعیف است. آموزش انفرادی برای دانش آموزان مستعد نیز بر حسب نیاز های آموزشی آنها می تواند مطالب درسی را با گستره و عمق لازم به صورت انفرادی را برای آنها فراهم آورد. نکته ای که باید به آن اشاره کرد این است که تکنولوژی آموزشی از حیطه آموزش انفرادی به حیطه آموزش گروهی منتقل شده است.
- و حل بسیاری از دیگر مشکلات نظام آموزشی ...
نکته ای که ذکر آن در پایان ضروری است این است که هیچ یک از جنبه های نظری و کاربردی علم بر یکدیگر برتری و رجحان ندارد و هر یک تکمیل کننده دیگری می باشد. مثلا در حیطه آموزش در صورتی که بیشتر به پیشرفت علوم نظری توجه شود نمی تواند کاربردی سودمند برای حل مشکلات آموزشی داشته باشد و در صورتی که به علوم نظری توجه کمی شود در این صورت پایه های لازم برای استخراج دانش تکنولوژیکی لازم برای حل مشکلات آموزشی را در اختیار نداریم. دانش نظری و دانش کاربردی در هر رشته باید پا به پای هم گسترش یابند و مورد تحقیق قرار گیرند.