پژوهش مقايسه اثر بخشي روش تدريس فعال و سنتي بر پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان

بيان مسئله

روشهاي فعال تدريس به روشهايي اشاره دارد كه بتواند فعاليتهايي دانش‌آموزان را تقويت و يادگيري را به يك جريان دو سويه تبديل نمايد  ( فضلي خان ، 1378  )

بنابراين معلم بايد فراگيران را با مطالب يادگرفتني درگير سازد و راه و روش دانستن را به آنها بياموزد نه اينكه صرفاً به انتقال اطلاعات و معلومات اكتفا كند .

بعضي اوقات ، معلمان مطالب زيادي را تدريس مي‌كنند ولي بعداً متوجه مي‌شوند دانش‌آموزان مي‌توانند حتي مقدار كمي از آنچه كه را كه مطرح شده است بازگو نمايند .راستي دليل اين امر چيست ؟ چرا، گاهي بعد از ارائه توضيح مفصل در مورد موضوعي فراگيران نمي‌توانند حتي بخش كوچكي از آن موضوع را بازيابي كنند ؟ چرا دانش‌آموزان بجاي درك معنائي مطالب ، به حافظه خود فشار مي‌آورند ؟

در پاسخ به اين سوالات مي‌توان بي توجهي معلمان به روشهاي ياددهي يادگيري يعني به كار نگرفتن روشهاي فعال در آموزش را دليل اصلي قلم داد كرد .

به همين ، دليل ، كيفيت آموزشي در بسياري از مدارس از سطح مطلوب برخوردار نيست و دانش‌آموز اغلب مطالب را حفظ ، و پس از پايان يافتن امتحانات آنها را فراموش مي‌كند . بكارگيري روشهاي فعال تدريس باعث مي‌شود تا يادگيري تا عمق جان دانش‌آموزان رسوخ كند و نه تنها يافته‌ها و كشفيات خود را به سادگي فراموش نكنند بلكه در طول زندگي آن را به صورت كاربردي به كار ببرند .

در اين پژوهش مي‌خواهيم بدانيم آيا استفاده از روشهاي فعال تدريسبر ميزان موفقيت دانش‌آموزان كلاس سوم در درس علوم تجربي موثر است ؟ آيا اصولاً بين روشهاي تدريس فعال در موفقيت دانش‌آموزان با روشهاي تدريس غير فعال تفاوت وجود دارد ؟ لذا تحقيق حاضر در پي آن است تا تفاوت روش تدريس فعال با روش تدريس غير فعال را در درس علوم تجربي سوم راهنمائي از لحاظ پيشرفت تحصيلي مقايسه نمايد و به تشريح تعداد زيادي از اين روشها بپردازد .

ادامه نوشته

نیازسنجی آموزشی مدیران دبیرستانهای شهرستان های تهران و ارائه برنامه ضمن خدمت پیشنهادی

چکیده
مدیریت آموزشی مناسب و کارآمد نقش اساسی و کلیدی در تمامی مراحل فرآیند حیاتی آموزش بر عهده دارد و عملکرد مناسب مدیران آموزشی به عنوان حلقه ارتباط دهنده ،هدایت و کنترل کننده فراگیران و معلمان در این فرایند آموزش، بسیار حائز اهمیت بوده ضامن کارائی و اثربخشی سازمان آموزشی است .در عصر تکنولوژی و کامپیوتر،مدیران آموزشی نیازمند اطلاعات و دانش عمومی و تخصصی روز دنیا از طریق کسب آموزش های مورد نیاز می باشند و باید با بکارگیری الگوها و روشهای جدید مدیریتی و اتکا به دانش نوین بیش از پیش در ارتقاء کارائی و اثربخشی ونیل به اهداف تعیین شده کوشید .
در پژوهش حاضرنیازهای آموزشی مدیران شاغل درمدارس متوسطه شهرستانهای استان تهران بررسی والگوی آموزش ضمن خدمت پیشنهادی براساس نیازهای احصا شده ،تدوین و ارائه گردیده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش گردآوری داده ها، توصيفي پیمایشی می باشد. جامعه آماري در اين پژوهش كليه مديران مدارس متوسطه شهرستانهای استان تهران می باشند که حجم نمونه بامراجعه به جدول مورگان 223 نفرتعيين و به كمك پرسشنامه، داده‌ها از جامعه آماري گردآوري شد. روايي آن با استفاده از نظرات متخصصان و اساتید محترم راهنما و مشاور و پايايي آن از طريق اجرا آزمايشي و محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ به دست آمد كه برابر با 0.9647 است. داده هاي جمع آوري شده با استفاده از روش آمارتوصيفي ( میانگین، میانه، مد، انحراف معیار، چولگی، کشیدگی، کمینه و بیشینه )و استنباطی ( آزمون آماری خی دو تک گروه، t مستقل و تحليل واريانس یک طرفه فریدمن و آزمون تعقیبی(LSD مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج نشان داد که مهارت فنی،انسانی و ادراکی مدیران مورد مطالعه به طور معنی داری در حد متوسط قرار دارد. بین مدیران زن و مرد در مورد نیازسنجی آموزشی مهارت انسانی و ادراکی تفاوت معناداری وجود دارد.اما بین مدیران زن و مرد در مورد نیازسنجی آموزشی مهارت فنی تفاوت معناداری مشاهده نشد.
کلید واژه ها :نیاز سنجی آموزشی، آموزش ضمن خدمت، مهارت فنی،انسانی،ادراکی.

ادامه نوشته

ویژگیهای تدریس فعال

یکی از مقوله های مهم در آموزش و پرورش فرایند یاددهی و یادگیری است .به عبارت دیگر تمامی فعالیتهای آموزش و پرورش در جهت بسترسازی مناسب برای تحقق این فرایند می باشد. در رأس این فرایند، دانش آموزان قرار دارند و همه فعالیت ها، مانند تأمین معلم، مواد آموزشی، فضای آموزشی و ... در خدمت او قرار می گیرد. مفهوم فرایند یاددهی – یادگیری در این فرایند واژه های تدریس، یادگیری، ارزشیابی، مواد آموزشی، تعامل معلم و دانش آموزان و ... مطرح می باشد که تعاریف واژه های اصلی ارایه می شود.

 

1- تدریس: تعامل یا ارتباط متقابل معلم با دانش آموز بر اساس طرح منظم و هدفداربه منظور تغییر در رفتار را تدریس نامند.

2- یادگیری: تغییر درطرز تفکر و مهارت های ذهنی و حرکتی را یادگیری نامند.

3- ارزشیابی: فرآیندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به هدفهای آموزشی.

4- مواد آموزشی: شامل کتاب، فیلمهای آموزشی، مجلات و ... که محتوای یادگیری تلقی می شود.

 

اهداف در فرایند یاددهی – یادگیری

 

کمیته بین الملل آموزشی در قرن بیست و یکم یادگیری را بر چهار ستون استوار می داند:

ادامه نوشته

پروپوزال (Proposal) چیست؟

پروپوزال (Proposal) چیست؟ ساختار و محتوای هر قسمت

مقدمه : در ابتدا لازم مي دانم تعريف جامع و مختصري از كلمه پروپوزال( (Proposalارائه نمايم و سپس تدوين يك پروپوزال را بطور خلاصه بيان خواهم نمود .
پروپوزال (Proposal): در لغت به معني پيشنهاد است و در واقع مي توان با آن ماكت و اسكلتي از كار اصلي را ارائه داد.
‌همچنين براي تصويب يك طرح پژوهشي و تامين اعتبار آن ، لازم است تا پژوهشگر قصد پژوهشي خود را در پيشنهاد طرح پژوهشي (Proposal) به اطلاع افراد ذيربط و كساني كه اعتبار مالي طرح را تامين مي كنند برساند شايد در اينجا مناسب باشد بجاي كلمه يProposal از كلمهdesign استفاده نمود اماچون كلمهProposal معمول شده اينجانب نيز طرح پيشنهاده را Proposal تعريف نموده و به شرح آن مي پردازم . در پيشنهاد طرح تحقيق (Proposal) ، اهداف ، سئوالات و فرضيه ها ، ويژگيها ي روش اجراي تحقيق ، زمان و هزينه هاي لازم براي اجراي طرح تحقيق بايد به نحوي روشن و قانع كننده بيان شود . پژوهشگر بايد نهايت تلاش خود را بعمل آورد تا داوران طرح به سهولت به هدف پژوهش و ضرورت اجراي آن با توجه به طرح پيشنهادي (Proposal)پي برند.
اما قبل از اجراي يك پروپوزال لازم است پژوهشگر مشخصات خود را كه شامل نام ، نام خانوادگي، شغل ، سمت فعلي ، درجات علمي ، سوابق تحصيلي ، فعاليتهاي پژوهشي و سوابق شغلي و همچنين مشخصات همكاران اصلي طرح (شامل نام ، شغل ، درجه علمي و نوع همكاري ) بصورت طبقه بندي و در قالب و فرمتي در ابتداي پروپوزال (Proposal)بياورد .
اجزاي يك پروپوزال(Proposal):
ا- عنوان 2- ضرورت و اهميت تحقيق 3-طرح مساله 4- شناسايي وبيان مساله 5- اهداف تحقيق 6- سئوالات تحقيق 7- فرضيات تحقيق 8- پيشينه تحقيق 9- روش تحقيق 10-ابزار اندازه گيري تحقيق 11- جامعه آماري 12- حجم نمونه 13- تجزيه و تحليل داده ها 14- شرح چارچوبهاي نظري تحقيق 15- بودجه وخدمات 16- فهرست منابع و ماخذ تحقيق

ادامه نوشته

آموزش اثربخش علوم و ضرورت همگرايي با فعاليت‌هاي آزمايشگاهي

كليد واژگان: نوآوري، همگرايي، آموزش علوم، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي

 

چكيده:

امروزه آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی در مدارس، به یکی از موضوع‌های دشوار و و مورد توجه تبدیل شده است. تعداد اندکی از معلمان می‌توانند علوم تجربی را به نحو احسن و منطبق با اهداف آموزشی قصد شده آموزش دهند. موانع و مشکلات زیادی وجود دارد که هرگونه تلاش برای ارتقای کیفی آموزش علوم در مدارس و حتی دانشگاهها را بی اثر می‌سازد. از لحاظ سیاسی و اقتصادی، به نظر می‌ رسد که آموزش اثربخش علوم تجربی برای رشد و توسعه اقتصادی هر کشوری ضروری است و باید به طور جد به این امر اهتمام ورزید؛ اما معلمانی که در دانشگاهها و مراکز تربیت معلم آموزش می بینند، به علت کافی نبودن امکانات آزمایشگاهی و فعاليت‌هاي عملی، تبحر و تجربه کمتری در زمینه پدیده های علمی دارند. در مدارس نیز وسایل و امکانات لازم برای فعاليت‌هاي آزمایشگاهی و عملی وجود نداشته و در نتیجه در آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی که همگی علوم آزمایش محور محسوب می شوند، بیشتر به تشریح و بیان حقایق و اصول اولیه شناخته شده علمی پرداخته می شود که پس از مدت کوتاهی به فراموشی سپرده می شوند.

بررسي پژوهش‌هاي انجام گرفته در اين زمينه  نشان داده است که بين فضا، امکانات آزمايشگاهي، بودجه تخصيص يافته به آزمايشگاه و استفاده بهينه از آنها، رابطه معني‌داري وجود دارد. کمبود وسايل و ابزارهاي لازم در آزمايشگاه بهانه‌اي براي عدم انجام فعاليت‌هاي عملي مناسب براي آموزش علوم شده است. چرا که بسياري از آزمايشها با وسايل و ابزارهاي موجود و قابل دسترس قابل انجام مي‌باشند. در اين مقاله تلاش شده است تا با ارايه الگوهای نوآورانه، دانش‌آموزان به انجام فعاليت‌هاي عملي مناسب و انجام آزمايش ترغيب گردند. با طراحي فعاليت‌هاي عملي مناسب و نمایش تصویری و یا انیمیشن آنها، از دانش‌آموزان خواسته مي‌شود تا با تهيه وسايل ساده و دور ريختني، به ساخت وسايل و ابزارهاي مناسب آموزشي پرداخته و آزمایش مورد نظر را بازسازی نمایند. انجام اینگونه فعالیتها سبب مي‌شود تا دانش آموزان رشد مهارتی مورد نظر را كسب نمايند.

 

ادامه نوشته

جايگاه انجام آزمايش در آموزش شيمي

علم شيمي در مقايسه با ساير رشته‌هاي علمي از جمله فيزيك، زيست‌شناسي و زمين‌شناسي، وابستگي زيادي به انجام آزمايش و كسب مهارت‌هاي دست‌ورزي دارد و در بررسي سيرتاريخي علم شيمي مشخص شده است كه بدون انجام آزمايش و كسب مهارت‌هاي آزمايشگاهي، نمي‌توان از مفاهيم آموخته شده به نحو احسن در زندگي روزمره استفاده كرد. اگر آموزش شيمي را همانند پرنده‌اي در نظر گيريم، انجام آزمايش به مثابه بال‌هاي پرنده خواهد بود كه بدون آنها پرواز ممكن نيست.

به راستي چرا بيشتر متخصصان آموزش علوم تجربي، انجام آزمايش و كسب مهارت را به عنوان يكي از مؤلفه‌هاي بسيار مهم جهت آموزش شيمي لازم دانسته‌اند؟ پاسخ اين سئوال را مي‌توانيم در نوشته‌هاي «رامسن»[1] در دوره زماني بين قرن 19 و 20 پيدا كنيم. وي يكي از شخصيت‌هاي مهم آموزش شيمي در ايالات متحده آمريكا است كه فعاليت‌هاي ارزنده‌اي در راستاي رشد، توسعه و تكامل اين علم در آن كشور انجام داده است. رامسن خاطرات اولين رويارويي‌اش با علم شيمي را كه در زندگي حرفه‌اي او بسيار با ارزش بود، با نوشتاري ساده و از زبان يك دانش‌آموز و يا دانشجوي مبتدي توصيف مي‌كند.

ادامه نوشته

نقش مديران مدارس در استفاده بهينه از امكانات آزمايشگاهي

كليد واژگان: آزمايشگاه، انجام آزمايش، امكانات آزمايشگاهي، مديران مدارس، پيشرفت تحصيلي

 

اشاره

در چند سال اخير تلاش‌هاي زيادي در راستاي تجهيز مدارس از لحاظ مواد شيميايي، ابزار، تجهيزات و نرم افزارهاي ويژه آموزش مجازي و شبيه سازي فعاليت‌هاي آزمايشگاهي صورت گرفته است؛ اما اين اقدامات تاثير اندكي در استفاده اثربخش از آزمايشگاهها و انجام فعاليت‌هاي عملي در مدارس دوره متوسطه داشته است. شواهد موجود نشان دهنده اين امر است كه موانع متعددي سبب غيرفعال شدن آزمايشگاههاي مدارس گشته است. يكي از عوامل موثر در استفاده بهينه و اثر بخش از آزمايشگاههاي مدارس در آموزش علوم دوره متوسطه و حتي راهنمايي، توجه ويژه مديران مدارس به استفاده از آزمايشگاه و انجام آزمايش در كنار آموزش مفاهيم مرتبط است كه سبب افزايش ميزان پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان و درك عميقتر مفاهيم مي‌گردد. در اين مقاله به استناد پژوهش‌هاي انجام گرفته، به بررسي نقش انجام آزمايش در آموزش اثربخش علوم تجربي و نيز جايگاه مهم مديران مدارس در استفاده بهينه از آزمايشگاه و امكانات موجود در مدارس پرداخته مي‌شود.

 

مقدمه

فعاليتهاي آزمايشگاهي يکي از ارکان اصلي آموزش علوم تجربي محسوب شده و موجبات رشد دانش علمي، مهارت و نگرشهاي علمي دانش‌آموران را فراهم مي‌سازند. انجام فعاليتهاي آزمايشگاهي علاوه بر تثبيت يادگيري و افزايش ميزان ماندگاري مفاهيم آموخته شده، سبب دست ورزي و کسب مهارت‌هايي مي‌گردد که در زندگي روزانه مورد استفاده قرار گرفته و زمينه‌هاي نوآوري، خلاقيت و تفكر انتقادي را در فراگيران فراهم مي‌سازد. در برنامه درسی کشورهای موفق در آموزش علوم، استفاده از آزمایشگاه و انجام فعالیت‌های عملی، بخش جدایی ناپذیری از موضوع درسی است و تاکید زیاد بر تحقق اهداف مهارتی و نگرشی سبب شده است تا توجه خاصی به رشد مهارت‌های دست‌ورزی صورت پذیرد( بدريان، 1385).

صاحبنظران آموزش علوم تجربي، انجام آزمايش را ضروري‌ترين بخش برنامه‌ درسي علوم تجربي مي‌دانند. بدون شک انجام آزمايش، نقش زيربنايي در درک عميق مفاهيم دارد و مثال چيني که مي‌گويد: 

                   مي‌شنوم، فراموش مي‌کنم؛

                                       مي‌بينم، به ياد مي‌آورم؛

                                                      انجام مي‌دهم، مي‌فهمم؛

ادامه نوشته

جایگاه فعالیتهای عملی در آموزش و یادگیری علوم تجربی

 

کلید واژه ها: فعالیتهای عملی، آزمایشگاه، آموزش اثر بخش، یادگیری، علوم تجربی

 

اشاره

 امروزه آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی در مدارس، به یکی از موضوعهای دشوار و مورد توجه تبدیل شده است. تعداد اندکی از معلمان می توانند علوم تجربی را به نحو احسن و منطبق با اهداف آموزشی قصد شده آموزش دهند. موانع و مشکلات زیادی وجود دارد که هرگونه تلاش برای ارتقای کیفی آموزش علوم تجربی در مدارس و حتی دانشگاهها را بی اثر می سازد. در مدارس، در آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی که همگی علوم آزمایش محور محسوب می شوند، بیشتر به تشریح و بیان حقایق و اصول اولیه شناخته شده علمی پرداخته می شود که پس از مدت کوتاهی به فراموشی سپرده می شوند. برای آموزش اثر بخش علوم تجربی حتماً باید از فعالیتهای عملی و آزمایشگاهی استفاده شود تا ساخت شناختی دانش آموزان تقویت شده و همچنین مهارتهای عملی لازم را فرا بگیرند.

در این مقاله سعی خواهد شد تا به اهمیت و جایگاه فعالیتهای عملی در آموزش و یادگیری علوم تجربی و نیز بررسی موانع موجود در اجرای این گونه فعالیتها پرداخته شود.

علوم تجربی یکی از دانشها و معرفتهای بشری است که یافته های آن از راه مشاهده تجربی به دست می آید و ملاک یا معیار درستی آنها، انطباق داشتن با مشاهدات تجربی است. هدف از آموزش علوم تجربی، آموزش پدیده هایی است که در زندگی روزانه مشاهده می شود. در همه نظامهای آموزشی جهان، آموزش و یادگیری علوم تجربی از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و تلاش می شود تا همه دانش آموزان، ضمن آشنایی با اصول و مفاهیم علوم تجربی و کسب سواد علمی لازم، آگاهیهای لازم برای یک شهروند مطلوب را کسب کنند. دانش آموزان با کسب آگاهی و مهارت لازم در زمینه های مختلف علوم، قادر خواهند بود تا در زندگی خود تصمیمات آگاهانه و منطقی بگیرند.

ادامه نوشته

۳پند از لقمان حکیم

روزی لقمان به پسرش گفت امروز به تو 3 پند می دهم که کامروا شوی. 

- اول این که سعی کن در زندگی بهترین غذای جهان را بخوری! 

- دوم این که در بهترین بستر و رختخواب جهان بخوابی. 

- و سوم این که در بهترین کاخها و خانه های جهان زندگی کنی.  
پسر لقمان گفت ای پدر ما یک خانواده بسیار فقیر هستیم چطور من می توانم این کارها را انجام دهم؟ 
 
لقمان جواب داد: 

- اگر کمی دیرتر و کمتر غذا بخوری هر غذایی که می خوری طعم بهترین غذای جهان را می دهد. 

- اگر بیشتر کار کنی و کمی دیرتر بخوابی در هر جا که خوابیده ای احساس می کنی بهنرین خوابگاه جهان است. 

- و اگر با مردم دوستی کنی، در قلب آنها جای می گیری و آن وقت بهترین خانه های جهان مال توست.

 

داستان :من او را همان جا رها کردم.

دو راهب که مراحلی از سیر و سلوک را گذرانده بودند و از دیاری به دیار دیگر سفر می کردند سر راه خود دختری را دیدند که در کنار رودخانه ایستاده بود و تردید داشت که از آن بگذرد.
وقتی راهبان نزدیک رودخانه رسیدند دخترک از آنها تقاضای کمک کرد. یکی از راهبان بلادرنگ دختر را برداشت و از رودخانه گذراند.
راهبان به راه خود ادامه دادند و

مسافتی طولانی را پیمودند تا به مقصد رسیدند.
در همین هنگام راهب دوم که ساعت ها سکوت کرده بود خطاب به همراه خود گفت: " دوست عزیز، ما راهبان نباید به زنان نزدیک شویم. تماس با آنها برخلاف عقاید و مقررات مکتب ماست. در صورتیکه تو دخترک را بغل کردی و از رودخانه عبور دادی.
راهب اولی با خونسردی و با حالتی بی تفاوت پاسخ داد: "من دخترک را همان جا رها کردم ولی تو هنوز به آن چسبیده ای و آن را رها نمی کنی."

 تفسیر این حکایت با وقایع  امروزی بی ربط نیست.

آشنایی با انواع الگو های تدریس

انتخاب روش تدریس اثربخش به مقوله ی یکی از عناصر مهم برنامه ی درسی و طراحی آوزشی و چگونگی انتقال مفاهیم درسی و یافتن راهی آسان و در خور فهم به فراگیران در فضایی پذیرا و پر جنب و جوش وظیفه ای است که همواره سنگینی و مسئولیت آن را بر خود احساس می کنند.

انواع روش های فعال:

روش قصه گویی: در کنار برنامه های آموزشی با نقل قصه ای می توان به جای خشکی و یکنواختی تنوع و جذابیت را نشاند و فرآیند یاددهی- یادگیری را اثربخش تر کرد.

 

کاربرد قصه گویی در دروس:

در ادبیات سبب کسب مهارت های زبانی، در هدیه های آسمان به طور غیرمستقیم با نکته های اخلاقی و رهگشا آشنایی پیدا می کنند در دروس تاریخ و علوم اجتماعی، پیام درسی عینی و رد درس علوم بعضی از مفاهیم مربوط به حیوانات را آموزش می دهد.

شیوه های قصه گویی:

1- قصه خوانی ساده    2- قصه گویی ساده      3- قصه گویی همراه با قلید صدا

4- قصهُ گویی همراه با حرکات اعضای بدن     5- قصه گویی همراه با پرده خوانی

6- قصه گویی همراه با بازیگران پنهان و آشکار         7- قصه گویی با استفاده از عروسک

فواید قصه گویی:

1- افزایش قدرت تفکر، گوش دادن و درک مطلب.

2- عادت دادن کودکان به سخن شنیدن و اظهار عقیده که سبب رشد کلامی و شناختی می شود.

3- صمیمیت میان والیدن، مربیان و دانش آموزان.

4- برقراری امنیت روانی و اصلاح رفتار کودکانی که دارای مشکلات عاططفی و رفتاری هستند.

5- عمق بخشیدن به دانش و آگاهی.

6- اثرگذاری بر تکوین شخصیت کودکان.

7- شناخت علمی، قضاوت منطقی، بالندگی تفکر واگرا.

8- آشنایی و الفت با مطالعه و یادگیری خودانگیخته .

9- خشکاندن ریشه انحرافان و کژروی ها.

10- انتقال اندیشه ها و تجربه ها و شناخت جنبه های مختلف زندگی.

ادامه نوشته

مردم آزاري در قران و روایات

آزار رسانی به خود و دیگران، یكی از رذایل اخلاقی و عامل مهم برهم زدن تعادل در زندگی فردی و اجتماعی آحاد بشر است.

دهخدا آزار را ایذاء، اذیت و آزار دادن را، رنج و درد و الم دادن و آزردن و اذیت کردن معنی می­کند.[1]

در قرآن كریم و احادیث اهل بیت علیهم السلام این رذیله اخلاقی مورد توجه قرار گرفته و به ریشه­یابی آن پرداخته شده است.

 

آزار در قرآن

مفهوم اذیت و آزار در قرآن در بیشتر موارد به معنای آزردن و رنجاندن و در قالبهای مختلفی مثل عیب جویی و استهزا، تهمت و تجسس وارد شده است. غیبت درآیات 11 و 12 سوره حجرات به مفهوم استهزاء و مسخره کردن نیز آمده است: 

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ یكُونُوا خَیرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ یكُنَّ خَیرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ»

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! نباید گروهی از مردان شما گروه دیگر را مسخره کنند، شاید آنها از اینها بهتر باشند؛ و نه زنانی زنان دیگر را، شاید آنان بهتر از اینان باشند؛ و یکدیگر را مورد طعن و عیب جویی قرار ندهید و با القاب زشت و ناپسند یکدیگر را یاد نکنید)

 

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا»

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از بسیاری از گمانها بپرهیزید، چرا که بعضی از گمانها گناه است؛ و هرگز در کار دیگران تجسس نکنید و هیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند)

 

تحقیر در آیه 18 لقمان «وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ ؛ با بی‌اعتنایی از مردم روی مگردان» به شکل آزارهای روانی است و شكنجه و آزار جسمی در آیاتی مانند 49 سوره بقره «یسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ؛ همواره شما را به بدترین صورت آزار می‌دادند» یاد شده است.

ادامه نوشته